Raporo nshya y’Itsinda ry’Impuguke z’Umuryango w’Abibumbye ku bibera mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yashyize ahagaragara imibare n’amakuru bishobora guhindura uburyo amakimbirane yo muri ako karere asobanurwa.
Iyo raporo igaragaza ko ihuriro rya AFC/M23 rimaze kugira abarwanyi bagera ku 30,000, umubare ufatwa nk’uwazamutse cyane ugereranyije n’ibyari bizwi mbere.
Mu gika cya 65 cy’iyo raporo, impuguke za Loni zivuga ko “ingufu z’abarwanyi ba AFC/M23 zigereranywa n’abagera ku 30,000.”
Iyi mibare ntabwo ishingiye gusa ku barwanyi ba M23 nk’uko benshi bari basanzwe babizi, ahubwo raporo ivuga ko habazwe ibyiciro byinshi by’abagize iri huriro. Harimo abo yise “noyau dur” ya M23, igizwe n’abahoze muri CNDP ndetse n’abari bagize M23 kuva washingwa bwa mbere.
Raporo kandi igaragaza ko muri uwo mubare harimo abarwanyi binjiye kuva mu mwaka wa 2021, barimo abakomoka muri diaspora n’abaturutse mu nkambi z’impunzi zo mu Rwanda.
Hanarimo kandi ibihumbi by’abasirikare ba FARDC, abapolisi ba Congo n’abarwanyi ba Wazalendo bivugwa ko bafashwe cyangwa biyunze kuri AFC/M23 nyuma y’ifatwa rya Goma, kimwe n’abanyamuryango b’inzego z’umutekano z’ibanze n’indi mitwe mishya yifatanyije n’iri huriro.
Ku rwego rw’ubuyobozi bwa gisirikare, raporo igaragaza ko Gen. Sultani Makenga akomeje kuyobora ibikorwa bya gisirikare bya AFC/M23 nubwo bivugwa ko yagiye ahura n’igitutu ndetse n’amakimbirane imbere muri uwo mutwe no ku ruhande rw’u Rwanda.
Ku rwego rwa politiki, Bertrand Bisimwa na Corneille Nangaa bakomeje kuyobora iri huriro. Raporo ivuga kandi ko abayobozi ba gisirikare n’aba politiki bakomeje guhabwa amabwiriza n’ubufasha buturutse muri Guverinoma y’u Rwanda no mu nzego zayo z’ubutasi. U Rwanda ntiruragira icyo rutangaza kuri iyi raporo nshya, ariko rwagiye rwamagana raporo zabanje ruzishinja kubogama no gushyigikira imyanzuro ya Kinshasa.
Raporo inavuga ko hakomeje kubaho kutumvikana hagati y’abayobozi bamwe ba politiki n’aba gisirikare ba AFC/M23.
Nk’uko impuguke za Loni zibivuga, bamwe mu bayobozi ba politiki barimo Corneille Nangaa na Joseph Kabila bashinjwa kugira intego yo gufata ubutegetsi i Kinshasa, mu gihe bamwe mu bayobozi ba M23 bo ngo batifuzaga kwagura ibikorwa bya gisirikare birenze Intara za Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo.
Ku bijyanye no gushaka abarwanyi bashya, raporo ivuga ko AFC/M23 yakomeje kwinjiza abantu bakuru ndetse n’abana, bamwe ku bushake abandi ku gahato. Hari kandi abahoze muri uwo mutwe bavuze ko bakorewe iyicarubozo, ndetse hakabaho no kwicwa kw’abashinjwaga kugerageza guhunga mu bigo by’imyitozo, cyane cyane i Rumangabo.
Nubwo raporo igaragaza ko umubare w’abatoroka AFC/M23 wakomeje kwiyongera, cyane cyane mu binjijwe ku gahato, ivuga ko uwo mutwe wakomeje no kugerageza gukurura abasirikare ba FARDC n’abayobozi ba Wazalendo binyuze mu “kubashukisha amafaranga” kugira ngo bawuyoboke.
Iyi raporo ije mu gihe AFC/M23 ikomeje kugenzura ibice byinshi byo mu burasirazuba bwa Congo nyuma y’ibikorwa bya gisirikare byatumye ifata imijyi ikomeye irimo Goma, Bukavu na Uvira. Mu duce igenzura kandi yakomeje gushyiraho inzego z’ubuyobozi n’uburyo bwo gukusanya imisoro.
Abasesenguzi benshi bemeza ko umubare w’abarwanyi 30,000 ushobora guhindura cyane ishusho y’intambara iri kubera mu burasirazuba bwa Congo. Ku ruhande rwa Perezida Félix Tshisekedi, uyu mubare ufatwa nk’ikimenyetso cyerekana ko urugamba rwo kongera kugenzura ibice byafashwe na AFC/M23 rugenda rurushaho gukomera.
Kuba iri huriro ryarashoboye gufata imijyi ikomeye nka Goma na Bukavu byashyize igitutu gikomeye kuri Leta ya Kinshasa. Byongeye kandi, kugenzura ibice bikungahaye ku mabuye y’agaciro birimo Rubaya byatumye Leta ya Congo ihura n’igihombo gikomeye cy’amafaranga yinjiraga mu isanduku ya Leta.
Ku ruhande rw’u Burundi, ubwiyongere bw’uyu mubare nabwo bwakomeje kuvugisha benshi. U Burundi bwohereje abasirikare benshi mu burasirazuba bwa Congo mu rwego rwo gufasha FARDC guhangana n’imitwe yitwaje intwaro. Abasesenguzi bavuga ko gukomera kwa AFC/M23 byatumye igisirikare cy’u Burundi gihura n’ibibazo bikomeye ku rugamba, ibintu byakomeje guteza impungenge ubuyobozi bwa Perezida Évariste Ndayishimiye.
Hari kandi abemeza ko amakuru ya Loni yerekana abarwanyi 30,000 yiyongeraho ibirego bimaze igihe bivuga ko hari abasirikare b’u Rwanda bari mu burasirazuba bwa Congo. Nubwo Kigali yakomeje guhakana ibyo birego, bamwe mu basesenguzi bavuga ko iyo mibare ari yo ituma ubuyobozi bwa Kinshasa n’ubwa Gitega burushaho kugaragaza impungenge ku miterere y’imbaraga ziri ku rugamba.
Ku Rwanda, uku kuzamuka kw’ingufu za AFC/M23 gushobora kugira ingaruka zitandukanye. Hari ababona ko kugabanuka kw’imbaraga z’imitwe nka FDLR mu duce twegereye umupaka bishobora kugabanya ibyago by’umutekano muke ku Rwanda. Ku rundi ruhande ariko, raporo za Loni n’ibihugu by’amahanga zikomeje kurushinja gufasha AFC/M23, ibintu bishobora gukomeza kongera igitutu cya dipolomasi n’ibihano mpuzamahanga.
U Rwanda rushobora kandi kwitega ko intambara ikomeza gutera impunzi nshya z’Abanyekongo zihungira ku butaka bwarwo. Hari n’impungenge z’uko imirwano ikomeje hafi y’umupaka ishobora kongera guteza ibibazo by’umutekano, cyane cyane mu gihe habayeho gukoresha drones cyangwa ibisasu biremereye hafi y’imbibi z’ibihugu byombi.
Nubwo inzira z’amahoro za Doha, Luanda na Nairobi zikomeje gushakirwa umuti, raporo nshya ya Loni yerekana ko AFC/M23 yabaye imbaraga zikomeye ku rugamba kurusha uko byatekerezwaga mbere. Ibyo bishobora kugira uruhare runini mu kugena uko ibiganiro bya politiki n’umutekano bizagenda mu mezi ari imbere, ndetse bikagira ingaruka ku mubano hagati ya Congo, u Rwanda n’u Burundi.
Tubibutse ko mushobora gukomeza kudukurikirana ku mbuga nkoranyambaga.
Kanda hano udukurikirane kuri Facebook, Hano udukurikirane kuri WhatsApp
