Impinduka zigaragara muri dipolomasi ya Afurika zikomeje gukurura amaso y’abasesenguzi mpuzamahanga, cyane cyane nyuma y’ibimenyetso byerekana ko umubano hagati y’u Rwanda na Afurika y’Epfo uri kongera kuzahuka nyuma y’imyaka myinshi waranzwe n’ubukonje n’amakimbirane ya politiki.
Uruzinduko ruherutse gukorwa n’abayobozi bakuru ba dipolomasi y’u Rwanda i Pretoria rwabaye ikimenyetso gikomeye cyerekana ko impande zombi zishobora kuba zaratangiye gufungura urupapuro rushya mu mubano wazo.
Ibi byatumye hibazwa byinshi ku cyaba kiri inyuma y’uku kwegerana, cyane cyane mu gihe Afurika y’Epfo yari imaze igihe ifatwa nk’umwe mu bafatanyabikorwa ba hafi b’ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.
Mu myaka isaga icumi ishize, Kigali na Pretoria byagiye bigirana ibihe bikomeye by’ubwumvikane buke byagejeje no ku kwirukanwa kwa bamwe mu badipolomate no kugabanuka kw’imikoranire hagati y’ibihugu byombi. Icyakora, uko ibihe byagiye bihinduka, inyungu z’ibihugu byombi zatangiye gusaba uburyo bushya bwo kureba ejo hazaza aho gukomeza kwibanda ku makimbirane yo mu bihe byashize.
Afurika y’Epfo ikomeje kuba kimwe mu bihugu bifite ubukungu bunini kandi bukomeye ku mugabane wa Afurika, mu gihe u Rwanda rwiyubatse nk’umukinnyi ukomeye muri dipolomasi y’akarere ndetse no mu bikorwa byo kubungabunga amahoro. Abasesenguzi bavuga ko ibi byatumye impande zombi zitangira kubona ko inyungu zihuriweho zishobora kuruta ibyo zatandukaniyeho mu mateka.
Ikindi kiri gukurura impaka ni impinduka zigaragara mu mubano wa Perezida Félix Tshisekedi n’abafatanyabikorwa bamwe bo ku mugabane wa Afurika. Mu gihe cyashize, Afurika y’Epfo yari yarigaragaje nk’umwe mu bashyigikiye cyane Kinshasa mu rwego rw’umutekano, by’umwihariko binyuze mu butumwa bwa SAMIDRC bwoherejwe mu burasirazuba bwa Congo.
Nyamara nyuma y’uko ubu butumwa buhuye n’ibibazo bitandukanye birimo n’ibitero byahitanye bamwe mu basirikare babwo, hari abavuga ko Pretoria yatangiye gusuzuma bundi bushya uburyo yakwitwara ku kibazo cya Congo. Icyo gihugu gishobora kuba cyarageze ku mwanzuro w’uko amahoro arambye muri RDC adashobora kugerwaho binyuze gusa mu mbaraga za gisirikare.
Muri icyo gihe kandi, Perezida Tshisekedi yakomeje kwagura ubufatanye na Leta Zunze Ubumwe za Amerika, cyane cyane mu bijyanye n’umutekano n’ishoramari mu mabuye y’agaciro. Abasesenguzi bamwe babona ko uko kwegera Washington bishobora kuba byaratumye bamwe mu bafatanyabikorwa bo muri Afurika batangira kwibaza uko bazarinda inyungu zabo mu karere.
Nubwo nta kimenyetso gifatika cyerekana ko Perezida Cyril Ramaphosa na Félix Tshisekedi batakiri inshuti za politiki, hari ibimenyetso byinshi byerekana ko inyungu za buri gihugu ziri kugenda zifata indi ntera. Mu rwego rwa dipolomasi mpuzamahanga, ibihugu bikunze guhindura uburyo bikorana bitewe n’aho inyungu zabyo ziganisha.
Ikibazo cy’abimukira nacyo cyabaye kimwe mu byagaragaje impinduka mu mubano wa Kigali na Pretoria. Mu minsi yashize, Afurika y’Epfo yongeye kunengwa nyuma y’amakuru n’amashusho byerekanye ibikorwa by’urugomo n’ihohoterwa byibasira bamwe mu bimukira bakomoka mu bindi bihugu bya Afurika.
Mu gihe ibihugu byinshi byahisemo gukoresha imvugo zikomeye zo kwamagana ibyo bikorwa, u Rwanda rwahisemo inzira y’ibiganiro. Kigali yagaragaje ko gushaka ibisubizo birambye binyuze mu bufatanye no kuganira bishobora gutanga umusaruro uruta uwo kwamagana gusa.
Hari ababona ko uwo mwanya ushobora kuba waragize uruhare mu kongera icyizere hagati y’impande zombi, cyane cyane ku ruhande rwa Afurika y’Epfo rwabonye ubushake bw’u Rwanda bwo gushaka ibisubizo aho kongera ubushyamirane bwa politiki.
Nubwo ikibazo cya Congo gikomeje kuvugwa cyane, abahanga mu bukungu bavuga ko inyungu z’ubucuruzi n’ishoramari zishobora kuba ari zo zisobanura neza impamvu y’ukwegerana kwa Kigali na Pretoria.
Afurika y’Epfo irimo gushaka amasoko mashya n’abafatanyabikorwa bashya ku mugabane, mu gihe u Rwanda narwo rukomeje gushaka uburyo bwo kwagura ubucuruzi no gukurura ishoramari rituruka mu bihugu bikomeye bya Afurika.
Mu rwego rwa dipolomasi y’umugabane, hari n’ababona ko Afurika y’Epfo ishaka kongera kubaka isura yayo nk’igihugu gifite ijambo rikomeye muri Afurika nyuma y’imyaka yaranzwe n’ibibazo by’ubukungu ndetse n’ikunengwa ku bibazo by’abimukira.
Gukomeza kunoza umubano n’u Rwanda bishobora gufatwa nk’intambwe ifasha Pretoria kongera kwiyerekana nk’umuhuza n’umufatanyabikorwa ushaka ubwumvikane n’iterambere ry’umugabane aho kwinjira mu makimbirane.
Ibi byose bishobora kuba ari ikimenyetso cy’uko Afurika iri kwinjira mu gihe gishya cya dipolomasi, aho inyungu z’ubukungu, umutekano n’ubufatanye birushaho guhabwa agaciro kuruta amateka y’amakimbirane.
Niba uwo murongo uzakomeza, umubano mushya uri kubakwa hagati ya Kigali na Pretoria ushobora kuzaba urugero rw’uko ibihugu byigeze kutumvikana bishobora kongera kubaka icyizere no gukorera hamwe ku nyungu z’abaturage babyo n’iz’umugabane wa Afurika muri rusange.
Nubwo hakiri kare kwemeza ko ibibazo byose byakemutse hagati y’impande zombi, ibimenyetso biri kugaragara byerekana ko hari icyerekezo gishya kiri gufata ishusho, kandi ko u Rwanda na Afurika y’Epfo bishobora kuba biri gutegura igice gishya mu mateka ya dipolomasi ya Afurika.
Tubibutse ko mushobora gukomeza kudukurikirana ku mbuga nkoranyambaga.
Kanda hano udukurikirane kuri Facebook, Hano udukurikirane kuri WhatsApp

