RDC yahawe umwanya muri Loni uyihesha ububasha bwo kwitambika u Rwanda mu kohereza ingabo zo kubungabunga amahoro, no kurufatira ibihano bikakaye?
Ku wa Kane tariki ya 1 Mutarama 2026, ku cyicaro gikuru cy’Umuryango w’Abibumbye (Loni) i New York muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, habereye umuhango wo kuzamura amabendera y’ibihugu bitanu byatorewe kuba abanyamuryango badahoraho b’Inama y’Umutekano ya Loni, birimo Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), Bahraini, Colombia, Letoniya na Liberia.
Uyu muhango wafashwe nk’intambwe ikomeye mu rwego rwa dipolomasi mpuzamahanga, aho ibi bihugu byinjiye mu rwego rufite ububasha bukomeye ku isi mu gufata ibyemezo bijyanye n’umutekano, birimo kohereza ingabo zo kubungabunga amahoro, gushyiraho ibihano, no kuyobora ibiganiro bigamije gukemura amakimbirane.
Kwinjira kwa RDC muri iyi nama byahise biyishyira mu itsinda ry’ibihugu bya Afurika bizwi nka A3, bihagarariye inyungu z’umugabane mu Nama y’Umutekano, aho ikorana na Liberia n’ikindi gihugu gisanzwe kirimo.
Iri tsinda rifite inshingano zo guhuza imyanzuro ya Loni n’iy’Ubumwe bw’Afurika, no gushyigikira ibisubizo birambye ku bibazo byugarije Afurika.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa RDC, Thérèse Kayikwamba, yagaragaje ko uyu mwanya ufite uburemere budasanzwe ku gihugu cye.
Yagize ati: “Iki ni igihe cy’icyubahiro ku gihugu cyacu, ariko cyane cyane ni igihe cyo kwiyemeza gukorera amahoro, ubutabera n’ubufatanye mpuzamahanga.”
Yongeyeho ko RDC izakoresha uyu mwanya mu guteza imbere dipolomasi ishingiye ku biganiro no ku bufatanye bw’ibihugu byinshi.
Icyakora, nubwo ibi byishimo bya dipolomasi bigaragara, kwinjira kwa RDC muri iyi nama byazamuye ibibazo byinshi mu basesenguzi n’abakurikirana politiki mpuzamahanga, cyane cyane ku bijyanye n’ingaruka bishobora kugira ku makimbirane akomeje mu karere k’Ibiyaga Bigari.
Bamwe mu basesenguzi bemeza ko uyu mwanya ushobora guha RDC ijwi rikomeye mu gusaba ibihano cyangwa gushyigikira imyanzuro ishobora kugira ingaruka ku bihugu birebwa n’aya makimbirane, harimo n’u Rwanda.
Nubwo abanyamuryango badahoraho badafite ububasha bwa veto, uruhare rwabo mu biganiro no mu gutora imyanzuro rukomeje gufatwa nk’ingenzi cyane.
Ibi byatumye havuka impaka ku bushobozi bwa RDC bwo gukoresha uyu mwanya mu buryo bwa dipolomasi yubaka, aho kuwukoresha nk’igikoresho cya politiki mu makimbirane ifitanye n’ibindi bihugu byo mu karere.
Hari impungenge ko, mu gihe RDC igikomeje guhura n’ibibazo bikomeye by’umutekano mu burasirazuba bwayo, ishobora gushyira imbere inyungu zayo bwite aho kugaragaza inyungu rusange z’umugabane wa Afurika.
Nubwo bimeze bityo, hari n’ababona uyu mwanya nk’amahirwe kuri RDC yo gusobanura neza ibibazo by’umutekano bihari, gusaba ubufatanye mpuzamahanga bufatika, no kwerekana ko dipolomasi ishobora kuba inzira nyayo yo gukemura amakimbirane amaze igihe kirekire.
Iyi ni inshuro ya gatatu RDC igiye kwicara muri iyi Nama y’Umutekano, nyuma y’izndi manda zabayeho mu 1982–1983 no mu 1990–1991. Ibi bigaragaza ko iki gihugu gikomeje kwiyubakira izina mu ruhando mpuzamahanga, nubwo imbere mu gihugu kigihanganye n’ibibazo bikomeye by’umutekano.
Kwinjira kwa RDC muri iyi nama bije mu gihe isi ikomeje guhura n’ibibazo by’intambara n’umutekano mucye, bityo bikaba bisaba ubufatanye bukomeye bw’ibihugu byose. Ku ruhande rwa Afurika, aya ni andi mahirwe yo kongera ijwi ryayo mu gufata ibyemezo bikomeye ku rwego mpuzamahanga.
Gusa, ikibazo gikomeje kwibazwa ni uko RDC izitwara muri iyi manda: ese izaba umuhuza w’amahoro n’ubwumvikane, cyangwa izifashisha uyu mwanya mu gukomeza guhangana n’abakeba bayo mu buryo bwa politiki?
Amaso y’isi yose, cyane cyane ay’akarere k’Ibiyaga Bigari, akomeje gukurikiranira hafi uko RDC izakoresha uyu mwanya, n’ingaruka bizagira ku mutekano, dipolomasi n’ubufatanye mu karere no ku isi muri rusange.
