Icyumweru cy’icyunamo cyo kwibuka ku nshuro ya 32 Jenoside yakorewe Abatutsi cyongeye kugaragaza ko urugamba rwo kurwanya ingengabitekerezo yayo rugikomeje, nubwo hari intambwe igaragara mu kugabanya umubare w’abayigaragaraho.
Mu minsi irindwi kuva ku wa 7 kugeza ku wa 13 Mata 2026, Urwego rw’Igihugu rw’Ubugenzacyaha (RIB) rwatangaje ko abantu 59 batawe muri yombi bakekwaho ibyaha bifitanye isano n’ingengabitekerezo ya Jenoside.
Iyi mibare igaragaza igabanuka ugereranyije n’umwaka ushize wa 2025, aho abatawe muri yombi bari 81. Ni igabanuka rya 27,2%, rihurirana n’igabanuka ry’ibirego byakiriwe, byavuye kuri 76 bikagera kuri 47 muri uyu mwaka, bingana n’igabanuka rya 38,2%.
Nubwo bimeze bityo, abayobozi n’inzego zishinzwe ubutabera n’ubumwe bw’Abanyarwanda bagaragaza ko ikibazo kigihari, kandi gisaba ubufatanye bw’inzego zose.
Imibare igaragaza ko Intara y’Amajyepfo ari yo yagaragayemo ibi byaha byinshi, aho abantu 14 bangana na 29,8% ari bo bahafatiwe. Ikurikirwa n’Intara y’Iburasirazuba ifite 13, n’iy’Iburengerazuba ifite 10. Umujyi wa Kigali wagaragayemo abantu barindwi, mu gihe Intara y’Amajyaruguru yo ifite umubare muto w’abantu batatu.
Usibye ibyaha by’ingengabitekerezo ya Jenoside, hari n’ibindi bifitanye isano na yo byagaragaye, birimo ivangura no guhembera amacakubiri, aho abantu batanu bafunzwe bazira ibyo byaha, na bwo bikaba byagabanyutse ugereranyije n’umwaka ushize.
Nubwo imibare igabanuka, abayobozi b’u Rwanda bakomeza kugaragaza impungenge z’uko ingengabitekerezo ya Jenoside itaracika burundu, haba mu gihugu imbere no hanze yacyo.
Ibi byagarutsweho ku wa 8 Mata 2026, mu nama mpuzamahanga yo kurwanya Jenoside, aho Minisitiri w’Ubumwe bw’Abanyarwanda n’Inshingano Mboneragihugu, Dr. Bizimana Jean Damascène, yashimangiye ko kurwanya iyi ngengabitekerezo bisaba ubushake n’imbaraga zidasanzwe.
Yagaragaje ko hari ibihugu bikwiye gufata ingamba zikomeye nk’uko bikorwa ku byaha byibasiye inyokomuntu ahandi ku isi, anenga by’umwihariko uburyo Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ikomeje gufasha no gukorana n’umutwe wa FDLR, ufitanye amateka n’ikorwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Yavuze ko ibi bikorwa bidakwiye kwihanganirwa n’amahanga, kuko bishobora gukomeza gukwirakwiza ingengabitekerezo ya Jenoside mu karere.
Ibi bibazo byambukiranya imipaka byongera kugaragaza ko urugamba rwo kurwanya Jenoside rutari urw’igihugu kimwe gusa, ahubwo ari inshingano mpuzamahanga.
U Rwanda rukomeza gushimangira ko kwibuka bidakwiye kugarukira ku mateka gusa, ahubwo bikwiye kuba umusingi wo kurwanya icyatuma ayo mateka mabi yisubiramo.
Mu gihe hibukwa Jenoside yakorewe Abatutsi, ibikorwa by’ingengabitekerezo bigaragara mu bice bitandukanye by’igihugu bigaragaza ko hakiri urugendo rurerure rwo guhindura imitekerereze ya bamwe.
Abasesenguzi bagaragaza ko nubwo imibare igabanuka, igisigaye ari ugukomeza ubukangurambaga, kongera uburezi ku mateka ya Jenoside, no gukaza amategeko ahana abo ikigaragaraho.
Ubutumwa nyamukuru bukomeje gutangwa muri ibi bihe ni uko kwibuka Jenoside bitari umuhango gusa, ahubwo ari urugamba rwo kurinda ukuri k’amateka no kubaka ejo hazaza hatarangwamo urwango n’amacakubiri.
Tubibutse ko mushobora gukomeza kudukurikirana ku mbuga nkoranyambaga.
Kanda hano udukurikirane kuri Facebook, Hano udukurikirane kuri WhatsApp

