Umutekano mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ukomeje kuzamba mu buryo bukomeye, aho mu mpera z’icyumweru gishize hagaragaye imirwano ikomeye n’ibitero byahitanye abantu benshi, bigateza ubwoba bukomeye mu baturage batuye mu ntara za Ituri na Kivu y’Amajyaruguru.
Amakuru aturuka muri utu turere agaragaza ko ku wa Gatandatu tariki ya 14 Werurwe 2026 habaye ibitero bibiri bikomeye: icya mbere kikaba cyabereye muri teritwari ya Mambasa mu Ntara ya Ituri, aho konvoyi y’ingabo za Leta ya Congo (FARDC) yatezwe igico, icya kabiri kikabera muri teritwari ya Masisi aho habereye imirwano ikaze hagati ya AFC/M23 n’imitwe ya Wazalendo ifatanyije na FARDC.
Amakuru yizewe aturuka mu baturage n’inzego z’umutekano avuga ko ku wa Gatandatu nyuma ya saa sita konvoyi y’ingabo za FARDC yatezwe igico n’abantu bitwaje intwaro bataramenyekana neza mu gace ka Badengaido, kari muri cheferri ya Bombo, muri teritwari ya Mambasa.
Iki gitero cyabaye mu gihe abo basirikare bari mu bikorwa byo kugenzura umutekano muri ako karere kamaze igihe karangwa n’ibikorwa by’imitwe yitwaje intwaro.
Amakuru y’ibanze agaragaza ko muri icyo gico hapfuye abasirikare benshi ba FARDC babarirwa mu mirongo, barimo n’umusirikare mukuru ufite ipeti rya Kapiteni. Abandi basirikare benshi na bo bakomerekejwe bikomeye.
Abaturage batuye muri ako gace bavuga ko igitero cyabaye gitunguranye cyane, ku buryo bamwe mu basirikare batashoboye kwitabara mu gihe cyihuse. Hari amakuru kandi avuga ko nyuma y’imirwano, indi mibiri y’abasirikare bishwe yabonetse mu mirima no mu duce dukorerwamo ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro hafi y’aho igico cyabereye.
Iki gitero kibaye nyuma y’iminsi ine gusa abaturage bo muri utu duce bavuga ko babonye abantu bitwaje intwaro bambuka uruzi rwa Ituri berekeza mu karere ka Mambasa.
Bamwe mu baturage bavuga ko kuva icyo gihe ubuzima bwahise buhagarara: ibikorwa by’ubuhinzi byarahagaze, ubucuruzi burahagarara, ndetse n’imirimo y’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro irahagarara kubera ubwoba bw’ibitero bishobora kugabwa n’iyo mitwe.
Sosiyete sivile yo muri ako karere na yo yemeje ayo makuru mu itangazo yashyizwe hanze, ivuga ko umubare w’abasirikare bapfuye ari munini, kandi ko hari indi mibiri yabonetse mu duce tw’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro n’ahari imirima.
Abahagarariye sosiyete sivile basabye ubuyobozi bwa gisirikare bwa RDC kongera ingabo muri teritwari ya Mambasa kugira ngo barinde abaturage ndetse bahagarike ibikorwa by’imitwe yitwaje intwaro ikomeje kwiyongera muri ako gace.
Mu gihe Ituri yari irimo guhura n’igico cyahitanye abasirikare benshi, mu Ntara ya Kivu y’Amajyaruguru na ho hari kubera indi mirwano ikomeye.
Kuva mu gitondo cyo ku wa Gatandatu tariki ya 14 Werurwe, imirwano ikaze yahuje abarwanyi ba AFC/M23 n’imitwe ya Wazalendo ifatanyije na FARDC mu mudugudu wa Malemo, uri muri Gurupoma ya Bashali Mokoto, teritwari ya Masisi.
Amakuru aturuka muri ako gace avuga ko imirwano yatangiye ahagana saa kumi n’imwe za mu gitondo, ubwo Wazalendo yagabaga igitero ku birindiro bya AFC/M23 muri ako karere.
Kuva icyo gihe, urusaku rw’amasasu n’ibisasu by’intwaro ziremereye n’izoroheje rwumvikanye mu midugudu ihakikije, bituma abaturage benshi bafungira mu ngo zabo batinya gusohoka.
Abaturage bo mu midugudu ituranye na Malemo bavuga ko imirwano yabateye ubwoba bukomeye. Bamwe bahisemo kuguma mu ngo zabo mu gihe abandi batekereza guhunga bajya mu duce babona ko dushobora kuba dutekanye kurushaho.
Iyi mirwano ibaye nyuma y’amasaha 24 gusa habaye indi mirwano i Kashuga, na ho muri Gurupoma ya Bashali Mokoto, aho Wazalendo yari yagabye igitero ku birindiro bya AFC/M23 ariko ntibabone intsinzi.
Intara ya Ituri imaze imyaka irenga makumyabiri ihanganye n’ibibazo by’umutekano biterwa n’imitwe myinshi yitwaje intwaro ikorera muri ako karere.
Iyo mitwe irimo iyiyitirira iy’abahezanguni ba kisilamu, iyashinzwe ku mpamvu z’amoko, ndetse n’iyigenga igamije kugenzura ubucuruzi bw’amabuye y’agaciro nka zahabu.
Mu myaka yashize kandi umutwe wa ADF ukomoka muri Uganda wagize uruhare rukomeye mu guhungabanya umutekano w’aka karere, aho wagabye ibitero byinshi byahitanye abaturage benshi.
Abasesenguzi mu bya politiki n’umutekano bavuga ko ibi bitero n’imirwano bikomeje kwiyongera bishobora gutuma umutekano w’akarere kose ka Beni, Irumu na Mambasa urushaho kuzamba.
Bavuga ko imwe mu mpamvu nyamukuru ituma iyi mirwano ikomeza ari uko imitwe yitwaje intwaro ishaka kugenzura inzira z’ubucuruzi ndetse n’ahacukurwa amabuye y’agaciro cyane cyane zahabu.
Mu gihe abaturage basaba ko hafatwa ingamba zihuse zo kubarinda, ubuyobozi bwa gisirikare bwa FARDC ntiburagira icyo butangaza ku mugaragaro ku byerekeye igico cyabereye i Mambasa.
Icyakora amakuru y’ibanze agaragaza ko hashobora gutangizwa ibikorwa bya gisirikare byo guhiga abagabye icyo gitero, mu rwego rwo kugerageza kugarura umutekano muri ako gace kamaze igihe karangwa n’intambara n’ibitero by’imitwe yitwaje intwaro.
Ku baturage batuye muri Ituri na Masisi, icyizere cyo kubona amahoro kiracyari gito. Benshi bavuga ko ubuzima bwabo bukomeje kuba mu gihirahiro hagati y’amasasu, igitutu cy’imitwe yitwaje intwaro, n’ubwoba bwo guhora bahunga.
Iyo mirwano mishya yongeye kugaragaza ko ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa Congo kigikomeye cyane, kandi ko gikomeje kuba imwe mu mbogamizi zikomeye zibangamiye amahoro n’iterambere ry’aka karere.
Tubibutse ko mushobora gukomeza kudukurikirana ku mbuga nkoranyambaga.
Kanda hano udukurikirane kuri Facebook, Hano udukurikirane kuri WhatsApp

