Kivu Republic: Umuryango w’Abibumbye watangiye kwemera Repubulika Nshya ya Kivu mu bice bigenzurwa na AFC/M23?

Ibiganiro byahuje ubuyobozi bwa AFC/M23 n’abahagarariye Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku buzima, World Health Organization (WHO), byongeye gukomeza guteza impaka ku hazaza h’uburasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, cyane cyane ku gitekerezo kiri kugenda kivugwa cya “Kivu Republic”, bamwe bavuga ko gishobora kuzaba Repubulika nshya yashyirwaho mu bice bigenzurwa n’iri huriro.

Ku wa 26 Gicurasi 2026, i Goma habereye ibiganiro byahuje intumwa za WHO n’ubuyobozi bwa AFC/M23, biyobowe n’umuhuzabikorwa wa politiki wa AFC/M23, Corneille Nangaa Yobeluo, ari kumwe na Bernard Bisimwa na Dr. Freddy Kaniki. Ibiganiro byibanze ku buryo bwo gukaza ingamba zo guhangana n’icyorezo cya Ebola gikomeje guteza impungenge mu burasirazuba bwa Congo.

Mu byo baganiriyeho harimo gukurikirana imiterere y’icyorezo, gukangurira abaturage kwirinda, gutahura hakiri kare abafite ibimenyetso bya Ebola ndetse no gukomeza gufasha abakozi bo mu rwego rw’ubuzima bakorera mu duce twugarijwe n’iki cyorezo.

AFC/M23 yavuze ko yiteguye gukomeza gukorana n’imiryango mpuzamahanga ikora mu rwego rw’ubuzima kugira ngo abaturage bo muri ibyo bice bakingirwe Ebola n’izindi ndwara zishobora kubibasira.

Ku ruhande rwa WHO, bashimye uburyo ibikorwa by’ubuzima bikomeje koroherezwa muri ibyo bice, bavuga ko ubufatanye n’inzego z’ibanze bufasha mu gutanga ubutabazi no kugeza serivisi z’ubuzima ku baturage bazikeneye.

Abahagarariye WHO bagaragaje kandi ko gukorera hamwe hagati y’inzego z’ubuzima n’ubuyobozi bwo mu bice byugarijwe n’iki kibazo ari ingenzi mu gukumira ikwirakwira rya Ebola no kurinda ubuzima bw’abaturage.

Ni ibiganiro byasize benshi bibaza niba Umuryango w’Abibumbye uri gutangira guca amarenga yo kwemera AFC/M23 nk’ubutegetsi bufite inshingano z’imiyoborere mu bice igenzura, ibintu bamwe bahuza n’igitekerezo cya “Kivu Republic” kimaze igihe kivugwa mu banyapolitiki, abasesenguzi n’amashyirahamwe y’abaturage.

Iki gitekerezo cya “Kivu Republic” gishingiye ku kuvuga ko uburasirazuba bwa Congo bumaze imyaka irenga mirongo itatu mu ntambara n’umutekano muke, ndetse ko ubutegetsi bwa Kinshasa bwagiye bunanirwa gukemura ibibazo by’umutekano n’ubwicanyi bimaze igihe byibasira abaturage bavuga Ikinyarwanda, cyane cyane Abatutsi n’Abanyamulenge.

Abashyigikiye iki gitekerezo bavuga ko hashobora gushyirwaho intara yihariye cyangwa ubuyobozi bwigenga bushobora kwicungira umutekano n’iterambere bitandukanye n’ubutegetsi bwa Kinshasa. Bamwe mu basesenguzi bavuga ko uburyo AFC/M23 iri kwitwara mu bice igenzura bushimangira ko hari umugambi wo kubaka inzego zihamye z’ubuyobozi bwa gisivili.

Mu mujyi wa Goma no mu bindi bice bya Kivu y’Amajyaruguru, AFC/M23 yashyizeho ubuyobozi bwa gisivili buyobora ibikorwa bya buri munsi. Guverineri washyizweho muri ibyo bice ni Bahati Musanga Erasto.

Hari kandi gahunda yiswe “Uongozi Bora” AFC/M23 iherutse gukoresha ihuguriramo abayobozi ba gisivili 395 mu kigo cya Kanombe muri Rutshuru. Abasesenguzi bavuga ko ayo mahugurwa agamije kwerekana ko iri huriro rifite ubushobozi bwo kubaka inzego zishobora kwiyobora no gutanga serivisi nk’ubutegetsi busanzwe.

Ikindi gikomeje kuvugwa ni uburyo ubucuruzi n’imipaka bikomeje gukora muri ibyo bice. Imipaka ya Bunagana na Ishasha ihuza ibyo bice na Uganda ikomeje gukora ku buryo busanzwe, ibintu bituma hari abavuga ko ubukungu bwo muri ibyo bice buri kugenda bwigenga buhoro buhoro.

Nubwo bimeze bityo ariko, iki gitekerezo cya “Kivu Republic” gikomeje kwamaganwa bikomeye na leta ya Kinshasa n’abayishyigikiye. Bavuga ko ari umugambi wo gushwanyaguza Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, ibyo bita “Balkanization”.

Hari kandi impungenge ko nubwo hashyirwaho igihugu cyangwa ubuyobozi bushya muri ibyo bice, byazagorana kubona ukwemerwa mpuzamahanga kubera amateka y’intambara n’ibirego bimaze igihe bivugwa ku mutekano muke mu burasirazuba bwa Congo.

Ariko ku rundi ruhande, kuba amashami y’Umuryango w’Abibumbye nka WHO akomeje kuganira ku mugaragaro n’ubuyobozi bwa AFC/M23, bamwe babifata nk’ikimenyetso cyerekana ko amahanga yatangiye kwemera ko iri huriro rifite uruhare runini mu miyoborere y’ibice rigenzura.

AFC/M23 yo ivuga ko kurwanya Ebola n’ibindi bibazo byugarije abaturage bidakwiye kureberwa mu ndorerwamo ya politiki gusa, ahubwo ko bikwiye gufatwa nk’inshingano rusange isaba ubufatanye bw’inzego zose n’abaturage.

Ubuyobozi bwayo bwasabye abaturage gukomeza kubahiriza amabwiriza y’isuku n’ubwirinzi, kwihutira kwivuza igihe bagize ibimenyetso bikekwa ndetse no gukorana bya hafi n’abaganga mu rwego rwo gukumira ikwirakwira rya Ebola.

Mu gihe ibiganiro bya politiki bikomeje hagati y’impande zitandukanye zifite inyungu muri Congo, ikibazo cya “Kivu Republic” gikomeje kuba kimwe mu bikurura impaka nyinshi. Hari ababona ko ari igisubizo ku bibazo byamaze imyaka myinshi, mu gihe abandi bavuga ko bishobora guteza indi ntambara nshya ndetse no guca Congo mo ibice.

Icyakora, ibikorwa AFC/M23 ikomeje gukora birimo gushyiraho ubuyobozi bwa gisivili, guhugura abayobozi, gukomeza ubucuruzi no kwakira imiryango mpuzamahanga nk’iya WHO, biri gutuma benshi bongera kwibaza niba koko hari Repubulika nshya iri kugenda yubakwa buhoro buhoro mu burasirazuba bwa Congo.

Tubibutse ko mushobora gukomeza kudukurikirana ku mbuga nkoranyambaga.  

Kanda hano udukurikirane kuri FacebookHano udukurikirane kuri WhatsApp 

Maak 'n opvolg-bydrae

Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Verpligte velde word met * aangedui