Amagambo akomeye yavuzwe na Tibor Nagy wahoze ari Umunyamabanga Wungirije wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika ushinzwe Afurika yongeye gukurura impaka zikomeye ku miyoborere ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), nyuma yo gutangaza ko Amerika yakoze “amakosa akomeye” ubwo yemeraga Félix Antoine Tshisekedi nk’uwatsinze amatora y’Umukuru w’Igihugu mu mwaka wa 2018.
Aya magambo Nagy yayatangaje mu kiganiro yagiranye na Marius Muhunga, aho yagarutse ku bibazo by’imiyoborere biri kugaragara mu bihugu byinshi bya Afurika, by’umwihariko ikibazo cy’abayobozi bashaka kuguma ku butegetsi igihe kirenze icyo amategeko ateganya.
Tibor Nagy yavuze ko amateka ya Afurika ari kwisubiramo mu buryo buteje impungenge, aho bamwe mu bategetsi bashinjwa gushaka guhindura amategeko shingiro kugira ngo bakomeze kuyobora ibihugu byabo.
Yagize ati: “Ni ibintu bibabaza cyane iyo amateka asubiyemo, iyo tubona perezida ushaka guhindura Itegeko Nshinga kugira ngo agume ku butegetsi biratubabaza.”
Aya magambo yahise akwirakwira cyane ku mbuga nkoranyambaga no mu bitangazamakuru mpuzamahanga, aho benshi bayafashe nk’ubutumwa buremereye bugamije kunenga uburyo ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi buyobowe ndetse n’icyerekezo cya politiki ya RDC.
Nubwo Tibor Nagy atigeze avuga mu buryo bweruye ko hari gahunda yatangiye yo guhindura Itegeko Nshinga muri RDC, amagambo ye yateje impungenge mu bakurikiranira hafi politiki yo mu Karere k’Ibiyaga Bigari, aho ikibazo cyo kugundira ubutegetsi cyakunze guteza ibibazo bikomeye mu mateka ya Afurika.
Abasesenguzi ba politiki mpuzamahanga bavuga ko aya magambo agaragaza uburyo amahanga atangiye kongera gukurikiranira hafi ubuyobozi bwa Perezida Tshisekedi, cyane cyane ku bibazo bifitanye isano na demokarasi, iyubahirizwa ry’amategeko n’imiyoborere myiza.
Hari abavuga ko kwemera Tshisekedi mu 2018 nk’uwatsinze amatora byabaye icyemezo cyafashwe mu nyungu za dipolomasi n’umutekano w’akarere, nubwo hari amajwi menshi yavugaga ko ibyavuye mu matora byari bikemangwa.
Kuba Tibor Nagy ubwe agaragaza ko hari ibyo yicuza kuri icyo cyemezo byafashwe nk’ikimenyetso gikomeye ku ruhando rwa politiki mpuzamahanga.
Ibi bibaye kandi mu gihe uburasirazuba bwa RDC bukomeje guhura n’ikibazo gikomeye cy’umutekano muke. Intara za Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo zikomeje kubamo imirwano ihanganishije ingabo za Leta ya Congo, ihuriro rya AFC/M23 ndetse na MRDP-Twirwaneho.
Abaturage batuye muri ibyo bice bavuga ko ubuzima bukomeje kuzamba umunsi ku wundi bitewe n’intambara imaze igihe. Bamwe bavuga ko bamaze kuva mu byabo inshuro nyinshi bahunga imirwano, mu gihe abandi bavuga ko ibikorwa by’ubucuruzi n’ubuhinzi byahagaze mu duce twinshi.
Hari abaturage bagaragaza ko umutekano muke watumye imibereho iba mibi cyane, aho kubona ibiribwa, ubuvuzi n’uburezi bikomeje kugorana kubera ihungabana ry’umutekano.
Mu bice byinshi byo muri Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo, imiryango myinshi ikomeje kwimurwa n’intambara, ibintu bikomeje guteza ikibazo gikomeye cy’ubutabazi bwihutirwa.
Leta ya RDC ikomeje kuvuga ko iri gukora ibishoboka byose kugira ngo amahoro agaruke mu burasirazuba bw’igihugu, ariko imirwano iracyakomeje mu bice bitandukanye.
Inzego z’umutekano za Congo zikomeje ibikorwa bya gisirikare byo guhangana n’imitwe iyirwanya, mu gihe ihuriro rya AFC/M23 na MRDP-Twirwaneho rikomeje kugaragara nk’imbaraga zikomeye mu mirwano yo muri ako karere.
Abasesenguzi bavuga ko ikibazo cy’umutekano muke mu burasirazuba bwa RDC gikomeje gushyira igitutu gikomeye ku buyobozi bwa Perezida Tshisekedi, cyane cyane mu gihe abaturage benshi bakomeje gusaba ibisubizo birambye by’umutekano n’imibereho myiza.
Aya magambo ya Tibor Nagy aje yiyongera ku bindi bitangazwa n’abanyapolitiki n’abadipolomate mpuzamahanga bakomeje kugaragaza impungenge ku cyerekezo cya politiki ya RDC. Hari abavuga ko igihugu kiri hagati y’icyizere cyo gukomeza inzira ya demokarasi n’imbogamizi zikomeye z’umutekano, politiki n’imiyoborere.
Ku ruhando mpuzamahanga, RDC ikomeje kureberwa hafi cyane bitewe n’uruhare rwayo mu mutekano w’Akarere k’Ibiyaga Bigari. Ibibazo by’umutekano muke mu burasirazuba, ibijyanye n’imiyoborere ndetse n’impaka ku iyubahirizwa ry’Itegeko Nshinga bikomeje gutuma igihugu kiba kimwe mu bikurikiranwa cyane muri Afurika.
Mu gihe impaka ku magambo ya Tibor Nagy zikomeje gufata indi ntera, igitutu ku buyobozi bwa Perezida Félix Tshisekedi gikomeje kwiyongera haba imbere mu gihugu no ku rwego mpuzamahanga.
Abakurikirana politiki ya RDC bavuga ko imyaka iri imbere izaba ingenzi cyane mu kugaragaza niba igihugu kizashobora gukomeza inzira ya demokarasi no gushaka umuti urambye w’ibibazo by’umutekano bimaze imyaka myinshi mu burasirazuba bwacyo.
Tubibutse ko mushobora gukomeza kudukurikirana ku mbuga nkoranyambaga.
Kanda hano udukurikirane kuri Facebook, Hano udukurikirane kuri WhatsApp
