Mu gihe ibihugu byinshi byo ku Isi bikomeje gufungura amasoko y’ubutaka ku bashoramari mpuzamahanga, ubuyobozi bw’u Burundi bwo bwafashe icyemezo gikomeye cyo kurinda ubutaka bw’igihugu.
Perezida w’u Burundi, Évariste Ndayishimiye, yatangaje ko nta muturage wemerewe kugurisha ubutaka ku munyamahanga, agaragaza ko ubutaka ari umutungo w’igihugu ugomba kurindwa n’Abarundi bose.
Ibi Perezida yabivugiye mu nama yahuje ba Burugumesitiri n’abayobozi b’Intara yabaye mu cyumweru gishize, aho yasobanuye ko nta Murundi n’umwe ufite uburenganzira bwo gufata ubutaka nk’umutungo we bwite akabugurisha uko abyifuza. Yashimangiye ko n’iyo umuntu yaba afite ubutaka, atabugurishaho igice na gito ku munyamahanga kuko byaba bingana no kugurisha igihugu.
Mu magambo ye, Ndayishimiye yavuze ko Abarundi bakwiye kumva neza ko ubutaka ari umutungo rusange w’igihugu.
Yagize ati: “Nta Murundi ufite na sanimetero imwe y’ubutaka ku giti cye ku buryo yabugurisha ku munyamahanga. Uwagurishije ubutaka ku munyamahanga aba agurishije igihugu.”
Yasobanuye ko mu gihe abantu batitaye kuri iri hame, byashoboka ko abanyamahanga bafite ubushobozi bw’amafaranga menshi bagura ubutaka bwinshi mu gihugu, abaturage bagasigara batagira aho baba. Yatanze urugero rw’uko umunyamahanga ushobora kuza afite miliyari nyinshi akagura ubutaka bw’abaturage buhoro buhoro, bikarangira igihugu cyose kiri mu maboko y’abatari Abarundi.
Perezida w’u Burundi yagaragaje ko amategeko y’igihugu ashyigikira iri hame, by’umwihariko mu Itegeko Nshinga ryo mu 2018. Ingingo ya kabiri yaryo ivuga ko ubutaka bw’u Burundi butagomba gutangwa, kugurishwa cyangwa gucibwamo ibice.
Nubwo iyo ngingo itavuga mu buryo busobanutse niba ireba kugurisha ku banyamahanga gusa cyangwa no ku baturage ubwabo, ubuyobozi bw’igihugu busobanura ko intego yayo ari ukurinda ko ubutaka bw’igihugu bugwa mu maboko y’abandi.
Ndayishimiye yavuze ko hari uburyo bumwe bwemewe ku banyamahanga bashaka ubutaka mu Burundi, ariko bukanyura mu nzego za Leta. Yasobanuye ko ari Leta yonyine ishobora kugenera umunyamahanga ubutaka hashingiwe ku mategeko abigenga, aho kuba umuturage ku giti cye wabugurisha.
Yanagarutse ku rugero rwigeze kubaho mu bihe byashize, aho abanyamahanga baguze ubutaka ku nkengero z’iki kiyaga cya Lake Tanganyika, bikaba byaragaragazaga impungenge ko abaturage bashobora kubuzwa kwegera amazi yacyo. Icyo gihe Leta y’u Burundi yavuze ko yahagobotse igahagarika iyo gahunda kugira ngo irinde inyungu z’abaturage.
Icyakora, aya magambo ya Perezida Ndayishimiye yatangiye guteza impaka mu gihugu no hanze yacyo. Bamwe mu bakurikiranira hafi ibijyanye n’uburenganzira bwa muntu bagaragaje impungenge ko bishobora gutera ikibazo ku banyamahanga basanzwe bafite inzu cyangwa ubutaka mu Burundi.
Ishyirahamwe ALUCHOTO riharanira uburenganzira bwa muntu ryatangaje ko hari amakenga ku mutekano w’imitungo y’abanyamahanga basanzwe bafite ubutaka cyangwa amazu mu Burundi.
Umuyobozi w’iryo shyirahamwe, Vianney Ndayisaba, yavuze ko amagambo y’umukuru w’igihugu ashobora gusobanurwa mu buryo butandukanye, bigatuma bamwe bagira ubwoba ko bashobora kwamburwa imitungo yabo.
Yagize ati: “Umukuru w’igihugu ni urwego rukomeye cyane. Iyo yavuze ikintu, hari abashobora kugishyira mu bikorwa batabanje gusobanukirwa neza uko amategeko abiteganya. Ni yo mpamvu dusaba ko habaho ibisobanuro birambuye kugira ngo hatagira abanyagwa ibyabo.”
Mu Burundi, hari abanyamahanga benshi bamaze imyaka bakorera ibikorwa by’ubucuruzi cyangwa ubuhinzi, bamwe bafite inzu n’imirima babonye mu buryo bwemewe n’amategeko cyangwa babikesha ubufatanye n’abaturage. Ibi bituma ikibazo cy’uburenganzira bwo gutunga ubutaka kiba ingingo iganirwaho cyane mu bijyanye n’ubukungu n’ishoramari.
Abasesenguzi bavuga ko icyemezo nk’iki gishobora gufatwa nk’uburyo bwo kurinda ubutaka bw’igihugu, cyane cyane mu bihugu bifite ubutaka buto n’abaturage benshi. Ariko nanone hari ababona ko bishobora gutuma bamwe mu bashoramari mpuzamahanga bagira impungenge zo gushora imari mu gihugu.
Ku ruhande rwa Leta y’u Burundi, ubutumwa buvuga ko icyo cyemezo kigamije mbere na mbere kurinda ubusugire bw’igihugu no kwirinda ko ubutaka bw’Abarundi bujya mu maboko y’abandi. Perezida Ndayishimiye yibukije ko igihugu ari umurage w’abaturage bose, bityo ko kurinda ubutaka ari inshingano ya buri wese.
Mu gihe ibiganiro bikomeje ku by’iri hame, benshi mu baturage b’u Burundi baracyategereje ibisobanuro birambuye ku buryo amategeko azashyirwa mu bikorwa, cyane cyane ku birebana n’abanyamahanga basanzwe bafite imitungo mu gihugu.
Icyo benshi bahurizaho ni uko ubutaka ari umutungo ukomeye ku mibereho y’igihugu, bityo ko uburyo bwo kubucunga bugomba gusobanuka neza kugira ngo hirindwe amakimbirane cyangwa impungenge ku bashoramari n’abaturage muri rusange.
Tubibutse ko mushobora gukomeza kudukurikirana ku mbuga nkoranyambaga.
Kanda hano udukurikirane kuri Facebook, Hano udukurikirane kuri WhatsApp
