Impaka za politiki muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo zikomeje gufata indi ntera nyuma y’amagambo ya Perezida Félix Tshisekedi agaragaza ko amatora ateganyijwe mu mwaka wa 2028 ashobora kutaba mu gihe ikibazo cy’umutekano mu burasirazuba bw’igihugu cyaba kigikomeje.
Aya magambo yaje mu gihe igihugu gikomeje guhangana n’intambara mu Ntara za Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo, aho AFC/M23 ikomeje kugenzura ibice byinshi by’ingenzi ndetse ikagaragaza ubushake bwo gushyiraho inzego z’imiyoborere mu duce igenzura.
Abasesenguzi benshi babona ko amagambo ya Tshisekedi atareba gusa ikibazo cy’umutekano, ahubwo ashobora no kuba atangiye guhindura isura ya politiki ya RDC mbere y’amatora akurikira. Hari abayabona nk’ubutumwa bwo gushyira imbere ituze ry’igihugu, mu gihe abandi bayafata nk’intangiriro y’ibiganiro bishobora kuganisha ku kongera igihe ubutegetsi buriho bumara ku buyobozi.
Uburasirazuba bwa Congo bumaze imyaka myinshi buhanganye n’ibibazo by’umutekano, aho abaturage benshi bakomeje kwimurwa n’imirwano, ibikorwa by’ubukungu bikadindira, ndetse inzego za Leta zikagorwa no gukorera mu bice bimwe na bimwe.
Mu rwego rwa politiki, hari abatavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko gukomeza kwifashisha ikibazo cy’umutekano bishobora kuzakoreshwa nk’impamvu yo gusubika gahunda zimwe na zimwe z’ingenzi zirimo amatora. Bagaragaza ko mu mateka ya Afurika no mu bindi bice by’isi, ibibazo by’umutekano byagiye bikoreshwa nk’urwitwazo rwo gusubika amatora cyangwa kongera manda z’abayobozi.
Ibi ni byo bituma amagambo ya Perezida Tshisekedi akomeza gukurura impaka ndende haba imbere mu gihugu no hanze yacyo.
Ku rundi ruhande, AFC/M23 ishobora kubona aya magambo nk’amahirwe yo gukomeza gushimangira ko ikibazo cya Congo kidashobora gukemurwa gusa n’imbaraga za gisirikare. Mu bihe bitandukanye, iri huriro ryagiye risaba ibiganiro bya politiki byagutse, rikavuga ko ibibazo by’igihugu bisaba ibisubizo bya politiki birenze urugamba.
Niba Kinshasa yakomeza kugendera ku murongo wo gusubika amatora cyangwa guhindura amategeko y’ingenzi igihugu kitarimo amahoro yuzuye, bishobora gutuma AFC/M23 ibona urubuga rwo gukomeza kunenga ubutegetsi no gushaka kwiyerekana nk’urundi rwego rushobora gutanga icyerekezo cya politiki.
Ibi byarushijeho gukaza impaka nyuma y’ubutumwa bwatanzwe ku mbuga nkoranyambaga na bamwe mu basesenguzi n’abakurikirana politiki ya Congo.
Uwitwa Dr. Dash yanditse kuri X ko hari abaturage benshi i Kinshasa bavuga ko batishimiye Perezida wabo, ndetse bamwe bakamushinja gushaka guhindura Itegeko Nshinga kugira ngo akomeze kuguma ku butegetsi.
Dr. Dash yavuze kandi ko hari abaturage bashaka ko Perezida Félix Tshisekedi ava ku butegetsi.
Mu bundi butumwa, uyu musesenguzi yavuze ati: “Nizere ko Kinshasa izakomeza maze igategura amatora ya referendumu yo guhindura itegeko nshinga.”
Yakomeje avuga ati: “Kubera ko nyuma yo guhindura itegeko nshinga Kivu itarimo, hashingiwe ku mategeko mpuzamahanga, Kivu izahita ihinduka igihugu cyigenga!”
Yongeyeho amagambo agira ati: “Repubulika ya Kivu. Ese u Rwanda, Uganda n’u Burundi bizaba abaturanyi beza?”
Nubwo aya magambo ari ibitekerezo byatanzwe ku giti cy’ababivuze kandi atari umwanzuro wemewe n’amategeko mpuzamahanga, yakomeje guteza impaka ku hazaza h’igihugu mu gihe haba impinduka zishingiye ku Itegeko Nshinga zitabereye mu gihugu cyose.
Abakurikirana politiki ya Congo bavuga ko ikibazo gikomeye kiri mu kuba hari ibice bimwe by’igihugu bidafitwe n’ubuyobozi bwa Kinshasa. Mu gihe haba kamarampaka cyangwa amatora adakorewe mu duce tugenzurwa na AFC/M23, byakomeza guteza impaka ku rwego rw’ubwuzuzanye bw’iyo gahunda n’ukwemera kwayo mu gihugu hose.
Hari ababona ko AFC/M23 ishobora gukoresha icyo kibazo nk’impamvu ya politiki yo gukomeza kubaka inzego zayo no gushimangira ubuyobozi yashyizeho mu bice igenzura. Mu mijyi itandukanye yo mu burasirazuba, iri huriro rimaze igihe rishyiraho abayobozi, inzego z’imisoro n’izindi nzego z’imiyoborere.
Nyamara, nubwo hashobora kuvuka ibitekerezo byo gutangaza ubutegetsi bushya cyangwa indi miterere y’imiyoborere muri ibyo bice, inzitizi zikomeye zakomeza kuba zihari ku rwego mpuzamahanga. Umuryango w’Abibumbye n’ibihugu byinshi bikomeye ku isi bikomeje gushimangira ko bishyigikiye ubusugire n’ubwigenge bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo mu mipaka yayo izwi.
Icyakora, bamwe mu basesenguzi bavuga ko ikibazo nyamukuru atari ukumenya niba habaho itangazwa rya Leta nshya ako kanya, ahubwo ari ukureba niba ibikorwa bya politiki bya Kinshasa bishobora gutanga impamvu nshya AFC/M23 yakwifashisha mu gushimangira ko igihugu kiri mu bihe bidasanzwe bisaba indi nzira ya politiki.
Mu gihe amaso yose akomeje kureba ku ntambara yo mu burasirazuba bwa Congo, hagenda hagaragara ko urugamba ruri gukinirwa no mu rwego rwa politiki. Imyanzuro izafatwa hagati y’uyu munsi n’umwaka wa 2028 ishobora kutagira ingaruka gusa ku matora ateganyijwe, ahubwo ikazagira uruhare rukomeye mu kugena imiterere y’ubutegetsi bwa Congo mu myaka iri imbere.
Kuri ubu, ikibazo gikomeje kwibazwa ni ukumenya niba amagambo ya Perezida Tshisekedi ari impuruza y’umutekano igihugu kigomba kwitaho, cyangwa niba ari intangiriro y’impinduka za politiki zishobora guhindura isura y’ubuyobozi bwa RDC mu buryo budasanzwe.
Icyo benshi bahurizaho ni uko amakosa yose ya politiki ashobora gukorwa na Kinshasa muri iki gihe ari yo AFC/M23 isa n’itegereje kugira ngo iyakoreshe nk’intwaro nshya mu rugamba rwa politiki rurimo kwiyongera ku rugamba rwa gisirikare rumaze imyaka myinshi mu burasirazuba bwa Congo.
Tubibutse ko mushobora gukomeza kudukurikirana ku mbuga nkoranyambaga.
Kanda hano udukurikirane kuri Facebook, Hano udukurikirane kuri WhatsApp
