Mu gihe imyiteguro yo kwinjira mu cyumweru cy’icyunamo gitangira ku wa 7 Mata 2026 irimbanyije, yongeye kuzana ibiganiro bikomeye mu Banyarwanda, byibanda ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi n’uburyo yasojwe.
Muri uru rwego, amagambo yavuzwe na Minisitiri w’Ubumwe bw’Abanyarwanda n’Inshingano Mboneragihugu, Dr. Jean Damascène Bizimana, yabaye imbarutso y’impaka ndende ku mbuga nkoranyambaga no mu biganiro by’abaturage.
Izi mpaka zatangijwe n’igice cy’amashusho yakwirakwijwe cyane, cyakuwe mu kiganiro “Zinduka” gitambuka kuri Radio 10 na TV10, kiyoborwa na Oswald Mutuyeyezu na Ramesh Nkusi.
Muri icyo gice, Minisitiri Bizimana yumvikanye agira ati: “Abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi, nta bwo barokowe n’Imana; barokowe n’Inkotanyi.” Aya magambo yahise akwirakwira byihuse ku rubuga X, akurura ibitekerezo byinshi bitandukanye.
Abashyigikiye ayo magambo bagaragaza ko ari uburyo bwo gusobanura amateka mu buryo bufatika, bashimangira ko ihagarikwa rya Jenoside ryaturutse ku gikorwa cya gisirikare cy’Inkotanyi zari ziyemeje kuyihagarika.
Kuri bo, gushyira imbere uruhare rw’izo ngabo ni ukwibutsa ukuri kugaragara kw’ibyabaye, aho ibikorwa by’abantu byagize uruhare rutaziguye mu guhagarika ubwicanyi.
Ku rundi ruhande, abatavuga rumwe n’ayo magambo bagaragaje impungenge zishingiye ku myemerere y’idini.
Bavuga ko amagambo nk’ayo ashobora kumvikana nk’atesha agaciro ukwemera kw’abemera ko Imana yagize uruhare mu kurokoka kw’abarokotse Jenoside. Kuri bo, amateka n’ukwemera ntibigomba gushyirwa mu buryo buhangana, ahubwo byakagombye gusobanurwa mu buryo bwubaka.
Hagati y’izi mpande zombi, hari abagerageje guhuza ibitekerezo bavuga ko amateka agaragaza neza uruhare rw’Inkotanyi mu guhagarika Jenoside, ariko ko ku rwego rw’umuntu ku giti cye, ukwemera gushobora gusobanura uko yabonye kurokoka kwe.
Ibi byatumye humvikana igitekerezo cy’uko amateka n’ukwemera bishobora kubana, buri kimwe kigafata umwanya wacyo.
Ikindi cyagarutsweho cyane ni ikibazo cy’uko amagambo yakaswe mu mashusho magufi ashobora kuyobya ubutumwa bwuzuye.
Abasesenguzi b’itangazamakuru bagaragaza ko gukata igice kimwe cy’ikiganiro bishobora gutuma amagambo yumvikana ukundi ugereranyije n’uburyo yavuzwemo mu kiganiro cyose.
Mu kiganiro cyuzuye, Minisitiri Bizimana yari ari gusobanura amateka ya Jenoside n’uburyo yahagaritswe, aho yashimangiraga uruhare rw’ingabo zari zifite intego yo kuyihagarika, ariko igice cyakwirakwijwe cyibanze ku nteruro imwe rukumbi.
Iyi ngingo yongeye kwibutsa akamaro k’ubunyamwuga mu itangazamakuru, cyane cyane mu bihe byihariye nk’ibi byo kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi. Amagambo yose avuzwe muri uru rwego aba afite uburemere budasanzwe, bityo kuyatanga cyangwa kuyasakaza bisaba ubwitonzi n’ubushishozi buhambaye.
Mu gihe igihugu cyitegura kwibuka ku nshuro ya 32 Jenoside yakorewe Abatutsi, izi mpaka zigaragaza ko amateka akomeje kuba ishingiro ry’ibiganiro bikomeye mu muryango nyarwanda. Ni ibiganiro byerekana ko gusobanukirwa amateka bisaba kureba ibimenyetso bifatika, ariko nanone hakubahirizwa ukwemera n’amarangamutima y’abantu.
Abasesenguzi basanga icy’ingenzi ari uko ibiganiro nk’ibi byafasha Abanyarwanda gukomeza gusobanukirwa amateka yabo no kubaka ubumwe, aho amagambo aba umusingi wo gusangira ukuri no kubaka ejo hazaza harangwa n’ubwiyunge n’amahoro.
Ibi byose byibutsa ko mu bihe byo kwibuka, buri jambo rifite uburemere bwihariye, kandi ko gusobanukirwa neza ubutumwa bwuzuye ari ingenzi kurusha gufata amagambo mu buryo bwihuse cyangwa.
Tubibutse ko mushobora gukomeza kudukurikirana ku mbuga nkoranyambaga.
Kanda hano udukurikirane kuri Facebook, Hano udukurikirane kuri WhatsApp

