Amayeri mashya mu bujura bw’ubutaka mu Mujyi wa Kigali: Uko amatsinda y’abatekamutwe akora n’uburyo wakwirinda kugwa mu mutego

Mu gihe ubukungu bw’u Rwanda bugenda buzamuka n’isoko ry’imitungo itimukanwa rikarushaho gukura, haragaragara n’ubundi buryo bushya bw’ibyaha bigenda byiyongera, by’umwihariko ibijyanye no kwiba no kugurisha ubutaka bw’abandi hakoreshejwe uburiganya.

Ibi byaha byamaze gufata indi ntera, aho bikorwa n’amatsinda y’abantu bafite ubumenyi butandukanye kandi bakorana mu buryo bwateguwe neza.

Ku wa 17 Werurwe 2026, Umuvugizi w’Urwego rw’Igihugu rw’Ubugenzacyaha (RIB), Dr. Murangira B. Thierry, yagaragaje ko hari amayeri akomeye kandi ateye impungenge akoreshwa n’abatekamutwe mu kwihesha imitungo itari iyabo.

Ibi yabivugiye mu kiganiro cyabaye ubwo RIB yerekanaga abantu 11 bakekwaho uruhare muri ibi byaha bikomeye byibasira cyane cyane ubutaka n’inzu.

Aba bakekwaho ibyaha, barimo abagabo umunani n’abagore batatu, batawe muri yombi ku wa 9 Werurwe 2026, bafashwe ku bufatanye bwa RIB n’Ikigo cy’Igihugu cy’Ubutaka. Kuri ubu bafungiye kuri sitasiyo zitandukanye za RIB mu Mujyi wa Kigali, mu gihe dosiye zabo ziri gutunganywa ngo zishyikirizwe Ubushinjacyaha.

Ibyaha bakurikiranyweho birimo kwihesha ikintu cy’undi hakoreshejwe uburiganya, gukoresha inyandiko mpimbano, kwiyitirira imyirondoro y’abandi, iyezandonke ndetse no gushinga umutwe w’abagizi ba nabi. Ibi byose bigaragaza ko atari ibikorwa by’abantu ku giti cyabo, ahubwo ari ibikorwa byateguwe neza n’itsinda rifite imikorere isa n’iy’ibigo.

Nk’uko Dr. Murangira B. Thierry yabisobanuye, aba batekamutwe babanza gukora iperereza ryimbitse ku butaka bashaka kwiba. Bashaka amakuru arambuye kuri nyir’ubutaka, ibyangombwa byabwo, aho buherereye ndetse n’uko bwanditse mu nzego zibishinzwe.

Iyo bamaze kubona ayo makuru, bahita bacura umugambi uhamye. Bashyiraho itsinda rifite inshingano zitandukanye, aho buri wese aba azi neza icyo ashinzwe. Hari abashinzwe gushaka amakuru, abashinzwe gukora inyandiko mpimbano, ndetse n’abashinzwe gushaka abaguzi.

Ikindi kintu giteye inkeke ni uko muri ayo matsinda harimo n’abantu biyita cyangwa bakora nk’abanyamwuga, barimo na noteri wigenga. Uyu aba ashinzwe kwemeza inyandiko z’ubutaka mu buryo butuma bigaragara nk’ibyemewe n’amategeko, bigaha icyizere umuguzi utazi ko ari kugwa mu mutego.

Abaguzi benshi bagwa muri uwo mutego bitewe n’uko baba bashaka kugura ubutaka ku giciro kiri hasi ugereranyije n’isoko. Abatekamutwe babibashoramo babizeza inyungu yihuse, ariko nyuma bakaza kwisanga babuze amafaranga yabo ndetse n’ubutaka batigeze babona.

RIB ivuga ko aya matsinda akora mu buryo buhanitse, aho akoresha ikoranabuhanga ndetse n’uburyo bwo kwihisha butuma bigorana kuyafata. Nyamara nubwo bimeze bityo, ibikorwa byo kuyahashya birakomeje, aho kugeza ubu amafaranga arenga miliyari imwe y’amafaranga y’u Rwanda yamaze kugaruzwa.

Ibi bikorwa byo kugaruza imitungo byerekana ko n’ubwo ibyaha biri gukorwa mu buryo bw’ubuhanga, inzego z’umutekano nazo zikomeje kubihagurukira zifite ubushobozi n’ubushake bwo kubikumira.

Nubwo bimeze bityo ariko, uruhare rw’abaturage ruracyafite agaciro kanini mu kurwanya ibi byaha. Dr. Murangira B. Thierry ashimangira ko abantu bagomba kugira amakenga, bakirinda kwizera amakuru yose bahabwa batayagenzuye neza.

Abaturage basabwa kujya babanza kugenzura neza ibyangombwa by’ubutaka mbere yo kubugura, bakifashisha inzego zibifitiye ububasha nk’Ikigo cy’Igihugu cy’Ubutaka. Ni ingenzi kandi kwirinda kugura ubutaka mu buryo bwihuse cyangwa budasobanutse.

Ikindi cy’ingenzi ni ukwirinda gukorana n’abantu batizewe cyangwa badafite ibyangombwa byemewe n’amategeko. Noteri cyangwa undi muntu wese ugira uruhare mu ihererekanyabubasha ry’umutungo agomba kuba azwi kandi yemewe n’inzego zibishinzwe.

Hari kandi gukangurira abaturage gutanga amakuru ku gihe igihe babonye ibikorwa bikemangwa. Ibi bishobora gufasha inzego z’umutekano gufata aba batekamutwe hakiri kare mbere y’uko bagira uwo bagirira nabi.

Mu rwego rwagutse, ikibazo cy’ubujura bw’ubutaka gishobora no kugira ingaruka ku bukungu bw’igihugu, kuko gituma icyizere mu ishoramari ry’imitungo itimukanwa kigabanuka. Ibi bishobora kudindiza iterambere mu gihe kititaweho.

Niyo mpamvu inzego zitandukanye zikomeje gufatanya mu gukumira no kurwanya ibi byaha, harimo RIB, Polisi y’u Rwanda n’Ikigo cy’Igihugu cy’Ubutaka. Ubu bufatanye bufite intego yo kurinda umutungo w’abaturage no gukomeza gutuma u Rwanda ruba igihugu gifite umutekano mu by’ubukungu.

Mu gusoza, ubutumwa ni bumwe: kwirinda biruta kwivuza. Kugira amakenga, gukora igenzura rihagije no gukorana n’inzego zemewe ni byo bizafasha buri wese kwirinda kugwa mu mutego w’aba batekamutwe barushaho gukoresha amayeri akomeye.

Tubibutse ko mushobora gukomeza kudukurikirana ku mbuga nkoranyambaga.  

Kanda hano udukurikirane kuri FacebookHano udukurikirane kuri WhatsApp 

Maak 'n opvolg-bydrae

Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Verpligte velde word met * aangedui