Ku Cyumweru, tariki ya 22 Gashyantare 2026, teritwari ya Masisi mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yongeye kuba indiri y’imirwano ikomeye, nyuma y’ibitero byagabwe n’ingabo za Leta zizwi nka FARDC zifatanyije n’imitwe ya Wazalendo na FDLR mu bice bya Katoyi na Kibabi.
Amakuru aturuka muri ibyo bice agaragaza ko mu gitondo cya kare abaturage benshi babyutse bumva urusaku rw’imbunda ziremereye n’izoroheje, ibintu byateye ubwoba n’akaduruvayo mu midugudu ya Katoyi, Kibabi no mu nkengero zabyo. Abenshi bahise bahunga bakwira imishwaro, bamwe berekeza mu misozi, abandi bafata inzira igana mu duce batekerezaga ko dufite umutekano.
Abaturage baganiriye n’abari hafi y’aho imirwano yabereye bavuga ko hari abasivili baguye muri ibyo bitero, abandi bagakomereka bikomeye. Nubwo umubare nyakuri w’abahitanywe n’iyo mirwano utaramenyekana neza kubera ikibazo cy’itumanaho n’umutekano muke, amakuru y’ibanze yemeza ko hapfuye abantu benshi.
Iyi mirwano ibaye hashize iminsi mike indi ibereye muri Rubaya, agace gafite akamaro kanini mu bukungu bw’Intara ya Kivu y’Amajyaruguru kubera amabuye y’agaciro ahacukurwa, cyane cyane coltan. Rubaya ifatwa nk’ihuriro rikomeye ry’ubucukuzi bw’amabuye yifashishwa mu ikoranabuhanga ku isi, bityo kugenzura ako gace bikaba bifite inyungu zikomeye ku mpande zihanganye.
Teritwari ya Masisi imaze imyaka myinshi iri mu bibazo by’umutekano, bitewe n’imitwe myinshi yitwaje intwaro iharanira kugenzura ubutaka n’umutungo kamere. Kuba Masisi ihana imbibi na Rutshuru na Nyiragongo, kandi ikaba iri hafi y’umujyi wa Goma, bituma iba agace k’ingenzi cyane mu by’umutekano no mu bukungu.
Kuva umutwe wa M23 wongeye kubura imirwano mu 2021, intambara hagati yawo n’ingabo za Leta yakomeje guhinduranya ibice bigenzurwa n’impande zombi. Mu bihe bitandukanye, hari uduce twagiye tugenzurwa na AFC/M23, mu gihe ahandi hasubiraga mu maboko y’ingabo za Leta n’imitwe ziyambaje.
Abaturage bo muri Katoyi na Kibabi bavuga ko ubuzima bwabo bwahindutse ubuhungiro budashira. Hari abamaze kwimurwa inshuro zirenze imwe, aho bahungira mu nkambi z’impunzi ziri i Goma no mu tundi duce twa Kivu y’Amajyaruguru. Abandi bahisemo kugana mu bice bigenzurwa na AFC/M23 bakeka ko byibuze hashobora kuboneka ituze ry’igihe gito.
Imiryango itabara imbabare ikorera muri aka gace igaragaza ko hakenewe ubutabazi bwihuse burimo ibiribwa, amazi meza, ibikoresho by’isuku, ubuvuzi n’ubuhungiro bw’igihe gito. Abana n’abagore ni bo bibasiwe cyane n’ingaruka z’iyi mirwano, cyane cyane ababuze aho bakinga umusaya n’abatandukanye n’imiryango yabo mu gihe cyo guhunga.
Imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu irasaba impande zose zirwana kubahiriza amategeko mpuzamahanga arengera abasivili, kwirinda kugaba ibitero mu duce dutuwe, no guhagarika ibikorwa byose bishobora guteza ubwicanyi bwibasira abaturage.
Mu myaka ya 2023 na 2024 habaye ibiganiro by’amahoro byayobowe n’ibihugu byo mu karere, birimo ibiganiro bya Nairobi na Luanda, bigamije gushaka umuti urambye ku bibazo byo mu Burasirazuba bwa Congo. Icyakora, nubwo habayeho ibiganiro n’amasezerano y’agahenge mu bihe bitandukanye, imirwano yakomeje kubura umuti urambye.
Abasesenguzi bavuga ko ikibazo cya Masisi kitareba gusa umutekano, ahubwo gifitanye isano n’inyungu z’ubukungu zishingiye ku mabuye y’agaciro, ubutaka n’ubutegetsi bw’inzego z’ibanze. Ibi bituma buri ruhande rushaka kwigarurira ibice bifite umutungo kamere mwinshi.
Abaturage ba Congo, inshuti z’iki gihugu n’umuryango mpuzamahanga barahamagarirwa kugira icyo bakora mu maguru mashya kugira ngo hagabanywe ubwicanyi no kurinda abasivili.
Harasabwa by’umwihariko: Guhagarika imirwano byihuse no kubahiriza agahenge; Kurinda abasivili hakurikijwe amategeko mpuzamahanga; Kongera imbaraga mu biganiro bya politiki bigamije umuti urambye; Gushyigikira ibikorwa by’ubutabazi ku mpunzi n’abimuwe.
Uko imirwano ikomeza gufata indi ntera muri Masisi, ni ko ubuzima bw’abaturage burushaho kujya mu kaga. Abenshi barambiwe ubuzima bwo guhunga no kubaho mu bwoba budashira. Icyifuzo rusange ni uko impande zihanganye zashyira imbere inyungu z’abaturage, zigashyira hasi intwaro, hagatangira inzira y’amahoro arambye azagarura ituze muri Masisi no mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo muri rusange.
Tubibutse ko mushobora gukomeza kudukurikirana ku mbuga nkoranyambaga.
Kanda hano udukurikirane kuri Facebook, Hano udukurikirane kuri WhatsApp

