Ikibazo cy’ubukene n’icyuho cy’imari mu Muryango w’Abibumbye (Loni) gikomeje gufata indi ntera, aho kiri kugira ingaruka zitari nke ku butumwa bwo kubungabunga amahoro ku Isi hose. Kubera ko imisanzu y’ibihugu biwugize itarishyurwa uko bikwiye, Loni iri mu mwanya ugoye wo kugabanya ibikorwa byayo, harimo no kugabanya umubare w’abasirikare n’abapolisi bari mu butumwa bwo kubungabunga amahoro mu bice bitandukanye by’Isi.
Aya makuru aje mu gihe Loni yamaze kugaragaza ko ishobora kugabanya abakozi n’ababungabunga amahoro ku kigero kigera kuri 25%, bitewe n’ubushobozi bucye bwo kubona amafaranga ahagije yo gukomeza ibikorwa byayo. Ibi byatumye hari ubutumwa bumwe bwamaze kugabanywa, mu gihe ubundi bushobora guhagarikwa burundu cyangwa bukoherezwa mu byiciro bishya bigabanyije.
Uburundi, kimwe mu bihugu bya Afurika byagiye bigira uruhare rugaragara mu gutanga abasirikare mu butumwa bwa Loni bwo kubungabunga amahoro, bushobora guhura n’ingaruka zikomeye z’iki kibazo cy’imari. Mu myaka ishize, abasirikare b’u Burundi boherejwe mu bihugu bitandukanye mu bindi bice byibasiwe n’intambara n’umutekano mucye, aho bagize uruhare mu kurinda abasivili no gufasha gushyira mu bikorwa amasezerano y’amahoro.
Gusa, kubera iki kibazo cy’imari, hari impungenge ko umubare w’ingabo z’u Burundi ziri mu butumwa bwa Loni ushobora kugabanywa, bamwe bagategekwa gusubira mu gihugu, cyangwa ubutumwa bakoragamo bugahagarikwa. Ibi bishobora gutuma abasirikare bari mu butumwa babura inkunga ihagije, harimo ibikoresho bya gisirikare, amafunguro, serivisi z’ubuvuzi n’ubundi bufasha bw’ibanze busanzwe butangwa n’Umuryango w’Abibumbye.
Iyo habayeho kugabanya cyangwa guhagarika ubutumwa, habaho icyuho gikomeye mu kurinda abaturage no gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano y’amahoro mu bihugu byakira izo ngabo. Abasesenguzi mu by’umutekano bagaragaza ko igabanuka ry’ababungabunga amahoro rishobora gutuma imitwe yitwaje intwaro yongera imbaraga, bigashyira mu kaga abaturage b’abasivili.
Ku ruhande rw’u Burundi, izi mpinduka zishobora gushyira igitutu gikomeye ku gisirikare cy’igihugu. Gusubiza mu gihugu umubare munini w’abasirikare bari mu butumwa mpuzamahanga bishobora gutuma habaho ikibazo cyo kubahuza n’inshingano zo mu gihugu, bikagira ingaruka ku micungire y’umutekano w’imbere mu gihugu no ku mubano w’u Burundi n’ibindi bihugu n’imiryango mpuzamahanga.
Icyakora, ingaruka z’iki kibazo ntizigarukira gusa ku rwego rw’umutekano n’imirimo ya gisirikare. Mu gihe ikibazo cy’imari cya Loni gikomeje gutinda gukemuka, abasirikare b’u Burundi bari mu butumwa bwo kubungabunga amahoro bashobora guhura n’ibibazo bikomeye by’imibereho. Kimwe mu byibazwaho cyane ni itinda cyangwa igabanuka ry’imishahara n’inkunga bagenerwa, amafaranga benshi muri bo bishingikirizaho mu gutunga imiryango yabo iba yasigaye mu gihugu.
Uku gutinda kw’amafaranga gushobora gutuma imiryango myinshi y’abasirikare ihura n’ubukene, ikabura ubushobozi bwo kwishyura amashuri y’abana, kwivuza, no kubona ibindi by’ibanze by’ubuzima bwa buri munsi. Abagore n’abana b’abasirikare bashobora kwisanga mu mibereho igoye irangwa no kwiyongera kw’imyenda no kubura icyizere cy’ejo hazaza.
Abasesenguzi mu by’imibereho n’igisirikare bagaragaza ko iyo abasirikare batabonera umushahara wabo ku gihe, bigira ingaruka zikomeye ku mutima no ku mitekerereze yabo, cyane cyane baba bari mu butumwa bugoye mu bihugu birimo intambara n’umutekano mucye. Guhora utekereza ku bibazo by’imiryango yabo isigaye mu Burundi bishobora kugabanya ubushobozi bwabo bwo kuzuza inshingano zo kurinda abasivili no kubungabunga amahoro, ndetse bikongera ibyago by’ihungabana ryo mu mutwe.
Mu gusoza, ikibazo cy’imari Loni iri guhangana na cyo muri iki gihe ntikigarukira gusa ku mibare y’ingengo y’imari, ahubwo gifite ingaruka zifatika ku buzima bw’abasirikare, imiryango yabo, umutekano w’ibihugu byakira ubutumwa bwa Loni, ndetse n’ahazaza h’amahoro ku Isi.
Ku bihugu nk’u Burundi, bikomeje gutanga umusanzu w’ingabo mu kubungabunga amahoro, iki kibazo gishyira ahagaragara impungenge ndende ku mibereho y’abasirikare n’umutekano rusange w’igihugu n’akarere.
Tubibutse ko mushobora gukomeza kudukurikirana ku mbuga nkoranyambaga.
Kanda hano udukurikirane kuri Facebook, Hano udukurikirane kuri WhatsApp

