Buruseli: Umunyamerika areze Jenerali ukomeye cyane wa RDC mu rubanza ruremereye rw’i Burayi

Mu gihe umwuka wa politiki n’ubutabera ukomeje kuba mubi hagati ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo n’u Bubiligi, hagaragaye indi nkuru ikomeye ishobora kongera ubukana bw’uyu mwuka mubi. Umunyamerika ukomoka muri RDC yatanze ikirego mu rukiko rw’i Buruseli arega umwe mu bayobozi bakomeye mu gisirikare cya RDC.

Uyu mugore uzwi ku izina rya Gisèle mu bitangazamakuru, yashyikirije ubucamanza bw’u Bubiligi ikirego kirega Christian Ndaywell, wahoze ayobora ubutasi bwa gisirikare bwa RDC buzwi nka Demiap, akaba kuri ubu ari umwe mu bayobozi bakomeye b’ingabo zirwanira ku butaka.

Nk’uko bigaragara muri dosiye y’iki kirego, Gisèle avuga ko mu mwaka ushize yashimutiwe i Kinshasa, akajyanwa gufungirwa ahantu hatazwi, aho yamaze iminsi 45 yose afungiye mu buryo atemerewe n’amategeko.

Avuga ko muri iyo minsi yose yafunzwe mu buryo bukomeye, adahabwa uburenganzira bwo kubonana n’umuryango we cyangwa abunganizi mu mategeko, ndetse ngo nta rubanza cyangwa ikirego cyigeze cyatanzwe n’ubutabera bwo muri RDC.

Ibyo byose, nk’uko abivuga, yabikorewe ku mabwiriza cyangwa uburenganzira bwa Jenerali Ndaywell, ibintu bifatwa nk’ihonyorwa rikomeye ry’uburenganzira bwa muntu.

Ikintu cyatumye uru rubanza rujyanwa mu nkiko z’u Bubiligi si uko ibyabaye byabereye ku butaka bw’icyo gihugu, ahubwo ni amategeko mpuzamahanga u Bubiligi bwemera.

Amategeko yaho atanga uburenganzira ku nkiko zabwo kuburanisha ibyaha bikomeye birimo iyicarubozo, ishimutwa cyangwa ihohoterwa rikomeye ry’uburenganzira bwa muntu, n’iyo byaba byarakorewe mu kindi gihugu. Ibi bizwi nka “universal jurisdiction”, aho icyaha gifatwa nk’icyibasira inyokomuntu yose.

Iki kirego cyashyikirijwe ubushinjacyaha bukuru bwa Leta y’u Bubiligi, buzwi nka Federal Prosecutor, ari nabwo bugomba gusuzuma niba hari ibimenyetso bihagije byatuma hatangira iperereza ryimbitse cyangwa urubanza nyirizina.

Iyi dosiye ije yiyongera ku bindi bibazo byari bisanzwe hagati ya RDC n’u Bubiligi, cyane cyane ibishingiye ku mateka ya gikoloni ndetse n’imyumvire itandukanye ku miyoborere n’uburenganzira bwa muntu.

Abasesenguzi bavuga ko uru rubanza rushobora guteza umwuka mubi mu mubano w’ibihugu byombi, cyane cyane niba rwakomeza rukagera ku rwego rwo guta muri yombi cyangwa gusaba ko bamwe mu bayobozi ba RDC bitaba ubutabera bw’i Burayi.

Ku rundi ruhande, imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu ishobora kurufata nk’intambwe ikomeye mu kurwanya kudahana ku byaha bikomeye, cyane cyane mu bihugu bikunze kunengwa ku mikorere y’inzego z’umutekano.

Kugeza ubu, ubucamanza bw’u Bubiligi buracyasuzuma iki kirego, bukareba niba cyakwakirwa mu buryo bwemewe n’amategeko. Niramuka cyemejwe, hashobora gutangira iperereza ryagutse, rishobora no kugera ku rwego mpuzamahanga.

Mu gihe Christian Ndaywell ataragira icyo atangaza ku mugaragaro kuri ibi birego, amaso y’abatari bake akomeje guhangwa ku buryo uru rubanza ruzitwarwamo, n’ingaruka rushobora kugira ku butabera mpuzamahanga ndetse no ku mubano w’ibihugu birebwa n’iki kibazo.

Iyi nkuru ikomeje gukurikiranwa bya hafi, mu gihe ishobora guhinduka imwe mu manza zikomeye zirebana n’uburenganzira bwa muntu zigeze kuburanishwa n’inkiko z’i Burayi mu bijyanye na Afurika yo hagati.

Tubibutse ko mushobora gukomeza kudukurikirana ku mbuga nkoranyambaga.  

Kanda hano udukurikirane kuri FacebookHano udukurikirane kuri WhatsApp 

Maak 'n opvolg-bydrae

Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Verpligte velde word met * aangedui