Mu gihe umutekano mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ukomeje kuzamura impaka zikomeye mu karere, amagambo ya Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Rwanda, Olivier J.P. Nduhungirehe, yanenze bikomeye uruzinduko rw’itsinda ry’Abanyamulenge ryagiriye i Bujumbura, aho ryakiriwe na Perezida w’u Burundi, Évariste Ndayishimiye.
Ku wa Kabiri tariki ya 17 Werurwe, Perezida Ndayishimiye yakiriye itsinda ry’Abanyamulenge rizwi nka Banyamulenge Global Advocacy, ryari rikuriwe na Charles Nteze. Iri tsinda ryatangaje ko ryagiye gushimira ubuyobozi bw’u Burundi ku ruhare ruvugwa mu “kurengera ubuzima bwari mu kaga” bw’Abanyamulenge mu ntambara iri mu burasirazuba bwa Congo.
Mu biganiro byabereye i Bujumbura, iri tsinda ryashinje u Rwanda gukoresha ikibazo cy’Abanyamulenge nk’urwitwazo rwo kwinjira mu ntambara ya Congo, rishimangira ko ibikorwa by’u Burundi byagize uruhare mu gutuma bamwe mu baturage bakomeza kubaho mu bihe by’amage.
Ariko ayo magambo ntiyanyuze u Rwanda. Mu butumwa yanyujije ku rubuga rwa X, Minisitiri Nduhungirehe yagaragaje ko ibyo yabonye muri uru ruzinduko atari bishya mu mateka y’akarere, ahubwo bifite aho bihuriye n’ibyabaye mu Rwanda mu myaka ya 1990.
Yagize ati: “Ubu buryo bwo gukoresha abantu mu kurwanya bene wabo si bushya. Uwahoze ari Perezida w’u Rwanda, Juvénal Habyarimana, n’ishyaka rye rya MRND barabikoresheje mu ntangiriro za 1990, ubwo Abatutsi batotezwaga bakicwa mu bice bitandukanye by’igihugu.”
Aya magambo ya Minisitiri Nduhungirehe yasobanuwe na benshi nk’aho yashyize mu rwego rumwe ibikorwa bya Perezida Ndayishimiye n’ibyakozwe n’ubutegetsi bwa Habyarimana.
Minisitiri Nduhungirehe ntiyagarukiye aho gusa. Yongeyeho ko bamwe mu bantu bakoreshwaga icyo gihe, nka Antoine Nyetera, bakomeje na nyuma ya 1994 guhakana Jenoside yakorewe Abatutsi no gushyigikira ubutegetsi bwa Habyarimana, agaragaza ko hari impungenge ko hari abashobora gukomeza uwo murongo no muri iki gihe.
Ku bijyanye n’itsinda ryasuye u Burundi, Minisitiri Nduhungirehe yavuze ko niba koko ari iry’ubuvugizi, rikwiye kujya aho abaturage bavuga ko bahagarariye batuye, cyane cyane i Minembwe muri Kivu y’Amajyepfo, rikirebera ibibazo bahura nabyo buri munsi.
Yagaragaje ko muri ako gace hakomeje kuvugwa ibibazo bikomeye by’umutekano n’imibereho, birimo ibitero bya buri munsi bivugwa ko bikorwa n’ingabo za leta ya Congo (FARDC), aho abaturage bavuga ko byangiza inzu zabo n’ubuzima bwabo.
Ku ruhande rwa FARDC, bo bakomeje guhakana ibyo bashinjwa, bavuga ko ibikorwa byabo bigamije kurwanya umutwe wa Twirwaneho ukorana n’uwa M23, bityo ko badashobora kwibasira abaturage nkana.
Icyakora, abaturage bo mu bice bya Minembwe n’ahandi hatuwe n’Abanyamulenge bakomeje gutangaza ko ubuzima bwabo bugoye, bitewe n’intambara, gufungwa kw’amayira, n’ibura ry’ibikoresho by’ibanze.
Uru ruzinduko rw’i Bujumbura rwabaye mu gihe hari andi mashyirahamwe y’Abanyamulenge, cyane cyane ababa mu mahanga, yagiye asohora amatangazo yamagana ubwicanyi n’ihohoterwa bavuga ko bikorerwa benewabo, bagashinja bamwe mu barimo ingabo z’u Burundi.
Ibi bituma habaho kutavuga rumwe gukomeye mu Banyamulenge ubwabo, aho bamwe bashima uruhare rw’u Burundi mu kubafasha, mu gihe abandi bavuga ko ibikorwa by’ingabo zabwo bibagiraho ingaruka mbi.
Minisitiri Nduhungirehe yanagarutse ku buryo Perezida Ndayishimiye yakiriye iri tsinda, avuga ko yabikoze mu nshingano ze nk’Umukuru w’Igihugu cy’u Burundi, atari nk’umuyobozi ufite ububasha mu rwego rw’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU).
Yashimangiye ko Ndayishimiye atahawe ububasha bwo kwakira iryo tsinda mu izina rya AU, bityo ko bidakwiye gufatwa nk’ibikorwa by’uwo muryango.
Aya magambo yose yakomeje gukurura impaka mu banyapolitiki n’abasesenguzi, bamwe bagaragaza ko ari amagambo akomeye ashobora kongera umwuka mubi mu mubano w’ibihugu byo mu karere, mu gihe abandi bavuga ko ari ukugaragaza ukuri ku bibazo biriho.
Mu gihe ibi byose bikomeje, ikibazo cy’umutekano mu burasirazuba bwa RDC gikomeje kuba ingorabahizi, aho ibihugu bitandukanye bikomeje gushinjanya uruhare mu ntambara, buri ruhande rukagira ibyo rushinja urundi.
Ku baturage basanzwe, cyane cyane abatuye mu misozi ya Kivu y’Amajyepfo, ibi byose bivamo ingaruka zikomeye zirimo ubuhunzi, inzara, n’ubwoba bukomeje kwiyongera umunsi ku wundi.
Uruhererekane rw’ibi byabaye rugaragaza ko nubwo hari ibiganiro n’ingamba za dipolomasi zikomeje gufatwa, ikibazo kiracyari kure yo kubona umuti urambye, mu gihe amagambo n’ibikorwa bya politiki bikomeje kongera uburemere bwacyo.
Tubibutse ko mushobora gukomeza kudukurikirana ku mbuga nkoranyambaga.
Kanda hano udukurikirane kuri Facebook, Hano udukurikirane kuri WhatsApp

