Amagambo aherutse gutangazwa na Frédéric Bamvuginyumvira wahoze ari Visi Perezida w’u Burundi yakongeje impaka ndende mu banyapolitiki, mu basesenguzi, no mu baturage, nyuma yo kuvuga ko bamwe mu bayobozi bakomeye b’ishyaka CNDD-FDD bapfuye cyangwa bakurwa ku butegetsi bazize amakimbirane y’imbere, aho kwicwa n’abanzi bo hanze.
Ibi Bamvuginyumvira yabivugiye mu kiganiro cyatambutse kuri Radio Publique Africaine (RPA) ku Cyumweru tariki ya 15 Gashyantare 2026, aho yavuze amagambo akomeye asobanura uko abari bayoboye CNDD-FDD bagiye bagabanuka umwe ku wundi.
Yagize ati: “Hari abantu batandatu bajyaga muri Afurika y’Epfo bagiye guhagararira CNDD-FDD mu biganiro. Ubu bose barapfuye cyangwa barafunzwe. Nta muntu wo hanze wabishe, ni bo ubwabo bicanye.”
Aya magambo yakomeje gukwirakwira cyane ku mbuga nkoranyambaga, cyane cyane nyuma yo gusangizwa na Pacifique Nininahazwe, umwe mu baharanira uburenganzira bwa muntu mu Burundi.
Bamvuginyumvira yagaragaje ko aba bayobozi batandatu ari bo bari inkingi za CNDD-FDD mu gihe cy’intambara n’igihe cy’ibiganiro by’amahoro byabereye muri Afurika y’Epfo, ariko ko ubu nta n’umwe muri bo usigaye mu buryo busanzwe bwari buzwi icyo gihe.
Hussein Radjabu yigeze kuba umuyobozi mukuru wa CNDD-FDD mbere yo gukurwa kuri uwo mwanya mu 2007, nyuma agafungwa muri Mata uwo mwaka. Mu gihe cy’imyigaragambyo yo mu 2015 yamagana manda ya gatatu ya Perezida Nkurunziza, Radjabu yaratorotse gereza nkuru ya Mpimba.
Kuva mu 2019, amakuru ye ntiyigeze yongera kumenyekana. Hari amakuru ataremezwa avuga ko yaba yariciwe muri Tanzania, ariko nta gihamya gifatika cyigeze gitangwa.
Pierre Nkurunziza wayoboye u Burundi kuva mu 2005 kugeza mu 2020, yapfuye tariki ya 8 Kamena 2020 mu bitaro byo mu Ntara ya Karusi. Guverinoma yatangaje ko yazize guhagarara k’umutima gutunguranye.
Icyakora, nyuma yaho, Alain Guillaume Bunyoni wahoze ari Minisitiri w’Intebe yavuze mu rubanza rwe ko hari amakuru yavugaga ko Nkurunziza ashobora kuba yarishwe, ndetse ko hari n’umupfumu wo mu Ntara ya Ruyigi wari ufite amakuru kuri urwo rupfu. Aya magambo yatumye urupfu rwa Nkurunziza rukomeza guteza impaka.
Simon Nyandwi, wahoze ari Minisitiri w’Umutekano w’Imbere mu gihugu, yapfuye mu 2005 mu buryo bwavuzwe ko bwari bufitanye isano n’uburozi. Urupfu rwe rwabaye mu gihe cy’intambara yo gushaka ubutegetsi nyuma y’amasezerano y’amahoro, bikomeza guteza ibibazo mu bayobozi b’ishyaka.
Lieutenant-General Adolphe Nshimirimana, wari umwe mu bayobozi bakomeye mu nzego z’umutekano, yishwe tariki ya 2 Kanama 2015 mu gitero cy’amasasu cyagabwe ku modoka ye i Bujumbura.
Urupfu rwe rwabaye mu gihe cy’akajagari kenshi mu Burundi nyuma y’imyigaragambyo yamaganaga manda ya gatatu ya Perezida Nkurunziza. Kugeza ubu, uburyo yishwemo n’ababigizemo uruhare ntibyigeze bisobanuka neza.
Alain Guillaume Bunyoni, umwe mu basirikare bakomeye n’uwigeze kuba Minisitiri w’Intebe, yatawe muri yombi muri Mata 2023 nyuma yo gukurwa ku mwanya we.
Yaje gukatirwa igifungo cya burundu mu rubanza rwavuzweho kutumvikana neza n’abatavuga rumwe n’ubutegetsi, bavuga ko rushobora kuba rufite aho ruhuriye n’amakimbirane ya politiki.
Mu bayobozi batandatu bavuzweho, Perezida Evariste Ndayishimiye ni we wenyine ugifite ubutegetsi. Yatangiye kuyobora igihugu muri Gashyantare 2020, nyuma y’urupfu rwa Nkurunziza.
Ndayishimiye yakomeje kuvuga ko igihugu kiri mu nzira yo gushimangira amahoro n’umutekano, nubwo abatavuga rumwe n’ubutegetsi bakomeje kugaragaza impungenge ku mikorere y’inzego z’umutekano n’ubutabera.
Abasesenguzi bavuga ko amagambo ya Bamvuginyumvira agaragaza amateka akomeye yaranze CNDD-FDD kuva ku rugamba rw’intambara kugeza ku butegetsi, aho bamwe mu bayobozi bagiye bapfa, abandi bagafungwa, abandi bakaburirwa irengero.
Hari ababona ko aya magambo ari uburyo bwo kunenga ubutegetsi buriho, mu gihe abandi bavuga ko ari amagambo akomeye ashobora kongera ubushyamirane mu banyapolitiki b’u Burundi.
Ku rundi ruhande, ubutegetsi bwa CNDD-FDD bwagiye buvuga kenshi ko igihugu gitekanye kandi ko amategeko ari yo akurikizwa, buhakana ibivugwa ko hari abayobozi bahohoterwa cyangwa bakurwaho mu buryo budasobanutse.
Abasesenguzi ba politiki bavuga ko amagambo ya Frédéric Bamvuginyumvira ashimangira igitekerezo cy’uko abayobozi batandatu bakomeye ba CNDD-FDD bari barishyize hamwe mu gihe cy’intambara n’igihe cy’inzibacyuho, ariko nyuma bagenda bakurwaho umwe ku wundi.
Mu mvugo yakoresheje, yagaragaje ko aba bayobozi bari bafite umugambi umwe n’intego imwe, ariko uko ubutegetsi bwagendaga bukomera, ni ko bamwe muri bo bagiye bapfa, abandi bagafungwa, abandi bakaburirwa irengero. Ibi byatumye bamwe bavuga ko “bari batandatu, none basigaye ari umwe gusa ufite ubutegetsi bwuzuye.”
Mu bavugwaho kugenda bakurwa mu nzira, harimo Hussein Radjabu waburiwe irengero, Pierre Nkurunziza wapfuye mu buryo bwateje impaka, Adolphe Nshimirimana wishwe mu gitero cy’amasasu, na Simon Nyandwi bivugwa ko yazize uburozi. Undi ni Alain Guillaume Bunyoni wafunzwe agakatirwa igifungo cya burundu, ibintu byatumye benshi bibaza niba ari impanuka, amakimbirane asanzwe, cyangwa niba hari umugambi munini wihishe inyuma y’uku gukurwaho kw’aba bayobozi.
Abatavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko uku gukurwaho kw’aba bayobozi kwatumye Evariste Ndayishimiye asigara ari we wenyine mu bayobozi bakomeye batangiranye urugendo rwo gufata ubutegetsi.
Bamwe mu banenga ubutegetsi bavuga ko aba bayobozi bari bafite imbaraga n’ijambo rikomeye mu gihugu, ku buryo kubakuraho byatumye ubutegetsi busigara mu maboko y’umuntu umwe n’itsinda rimushyigikiye byuzuye. Ibi ni byo Bamvuginyumvira yise “kwikiza abo batangiranye,” avuga ko ari ikimenyetso cy’uko habayeho guhangana gukomeye imbere mu ishyaka.
Icyakora, ubutegetsi bw’u Burundi bwagiye buhakana ibi birego, buvuga ko impfu, ifungwa, cyangwa ibura ry’aba bayobozi byatewe n’impamvu zitandukanye zirimo amategeko, uburwayi, cyangwa ibibazo by’umutekano bidafitanye isano n’umugambi wa politiki.
Nubwo bimeze bityo, amateka y’aba bayobozi batandatu bari bafatanyije urugendo rwo kubaka CNDD-FDD ariko bakaza kurangira batakiri kumwe, akomeje guteza impaka ndende, ndetse agatera benshi kwibaza ukuri ku byabaye n’uruhare rw’abasigaye ku butegetsi mu ihindagurika ry’ayo mateka.
Tubibutse ko mushobora gukomeza kudukurikirana ku mbuga nkoranyambaga.
Kanda hano udukurikirane kuri Facebook, Hano udukurikirane kuri WhatsApp


